333e verjaardag

Woensdag 21 maart is de 333e verjaardag van J.S. Bach en dat moet gevierd worden. Nee nee, niet weg lopen. Het wordt echt wel interesant. NPO 4, Classic FM, Concert radio, PodiumWitteman en diverse orkesten vieren deze 333e verjaardag groots. In Amsterdam, Utrecht, Deventer en Rotterdam zijn meespeel concerten waar je als amateur mee kunt spelen. Een aantal kerken in Amsterdam geven concerten met natuurlijk de muziek van Bach kortom Nederland is even helemaal in too Bach.

Sinds 1947 wordt er aan Bach een nieuw fenomeen toegedicht en wel een verborgen getallensymboliek. Bach zou iets met getallen hebben en de getallen gebruikt hebben in zijn composities. Maten, noten, letters, woorden alles werd omgezet in getallen en gebruikt bij het componeren. De a is het getal 1 maar de noot a is even eens het getal 1 enzovoort. De lengte van de Mattheus zou bijvoorbeeld door deze getallensymboliek bepaald zijn.

Bij podium Witteman zal morgen een orkest met 333 strijkers aanwezig zijn en het Brandenburgs concert nr. 3 spelen. Drieën om de 333e verjaardag van J.S. Bach te vieren. Niet iedereen is ervan overtuigd dat Bach getallen gebruikte voor zijn composities. Nergens in aantekeningen van componist is iets te vinden dat hij hier werkelijk mee bezig geweest zou zijn.

Waar we wel zeker over kunnen zijn is dat de bijbel van J.S. Bach onlangs opnieuw uitgebracht is. Een 3 delige facsimile* bijbel, ook wel bekend als de Calov-Bijbel** Deze 3-delige Bijbel met lederen kaft gebruikte Bach om zijn geestelijke cantates te schrijven. Delen uit het evangelie van Mattheus zijn letterlijk overgenomen uit deze bijbel voor de Mattheus Passion.

De originele bijbel van Bach is terug gevonden in Amerika. Uitgeverij van Wijnen uit Franeker heeft ongeveer 20 jaar nodig gehad om deze facsimile bijbel te kunnen realiseren en uitgeven. Dat hij enkele weken geleden pas uitgekomen is lijkt voor de 333e verjaardag van Bach is gepland te zijn maar dat is toeval, achteraf wel de perfecte timing.

Veel onderhandelingen en werk is verricht voor de bijbel gedrukt kon worden. Zo mocht de bijbel bijvoorbeeld Amerika niet verlaten en niet uit elkaar gehaald worden om ‘kopieën’ van te maken. Niet zo gek maar wel lastig als je iets tot in de perfectie na wilt maken. De pagina’s zijn gefotografeerd met geavanceerde fotocamera’s en hoge resoluties waarnaar alles gedrukt en gebonden moest worden. De bijbel bestaat net als het origineel uit 3 boeken en is leer gebonden. Het papier ziet er uit als perkament, inclusief aantekeningen in het handschrift van Bach.

Hoe de bijbel in Amerika terecht is gekomen is niet duidelijk. Vermoedelijk door emigratie. Veel Lutheranen zijn eind 18e eeuw vertrokken naar Amerika. De bijbel  wordt nu in de bibliotheek van St. Louis in de staat Missouri bewaard.

De bijna authentieke Bach bijbel met aantekeningen van Bach is van onschatbare waarde voor musicologen, dirigenten en voor velen die de muziek en de mens Bach bestuderen.

De muziekkeuze van vandaag. Een origineel verjaardagslied van Bach is er niet. Een kleine Geburtstag cantate van 1.30 min bestaat er meer niet. Het filmpje, de cantate op YouTube was van slechte kwaliteit en van korte duur, zo kort dat ik hem niet wilde plaatsen. Vandaag een jongeman van 11 jaar die een Triosonate van Bach op het orgel speelt zonder bladmuziek. Een wonderkind?

Triosonate – J.S. Bach – Tim 11 jaar

Voor meer Zwijmels op zaterdag kijk bij Irispapilio
Fijn zwijmel weeken

* Een facsimile is een replica van een handschrift of oude druk. De term komt van het Latijnse fac simile en betekent letterlijk “maak gelijkend”.

** Een drie delige bijbel verzorgd door Abraham Calovius 1612 -1686 met kanttekeningen en commentaren puttend uit de werken van Luther.

Podium Witteman en de exoten

Zondagavond Podium Witteman weer gezien? Niet altijd vind ik het even mooi maar deze aflevering was weer zeer de moeite waard. Mooie nagedachtenis van Nikolaus Harnoncourt door Jan Willem de Vriend. Maar eigenlijk wilde ik het hebben over de jonge opera talenten. Al heel lang kijk en luister ik klassieke muziek en nu valt me toch wel het één en ander op zo langzamerhand.

De eerste echt klassieke muziek waar ik kennis mee maakte was Il travatore en La traviata van Giuseppe Verdi. Mijn vader had die twee (vinyl)platen als Sinterklaas cadeau gekregen. Nieuwsgierig als ik altijd was (en nog ben)  heb ik die platen beluisterd en vervolgens grijs gedraaid. Niet de makkelijkste muziek voor een meisje van 9 à 10 jaar maar ze hadden toch iets waardoor ik ze maar bleef draaien tot verdriet van mijn moeder. Ik was al wel wat gewend qua zang omdat mijn vader in een Mannenkoor zong en thuis ook wel eens zijn geweldige bas liet horen.

Opa en Oma hadden toen als eerste een televisie en bij hen werd Zwiebertje,  Pipo de clown, Thunderbirds en Koninginnendag gekeken. Toen wij later zelf televisie kregen keken we ook naar muziekprogramma’s als die er waren. Welke dat geweest zijn kan ik me niet meer goed herinneren omdat ik inmiddels een puber was en druk met andere dingen zoals, turnen, zwemmen, school, vriendinnen, vriendjes.

Opera en Operette keken we zeker als het op tv was, ook omdat mijn vader daar in geïnteresseerd was. En nu komt waar ik het over hebben wil. Als ik daar dan ademloos naar zat te luisteren en kijken dwaalden mijn gedachten luisterend naar de muziek nogal een af over alles wat ik zag. De zangers en zangeressen maakten vaak veel indruk op mij niet alleen omdat ze mooi zongen maar ook hoe ze er uit zagen. Groot, volgens mij vaak met een te hoog BMI en 90% met een klassieke uitstraling. Niet alleen in hun operakleding zagen ze er klassiek uit maar ook als ze bij Willem Duys op de buis geïnteviewd werden. Het imponeerde me behoorlijk ook dat wat ik en zag.

Nu à la 2016 en al jaren eerder zie je zangers en zangeressen waarbij je denkt. Hhuu kan daar zoveel geluid uit komen? Klein, fragiel en vaak niet het klassieke type uitstralend zoals dat vroeger meestal was. Afgelopen zondag waren Michaël Wilmeringen en Lilian Farahani bij Witteman en Miranda v. Kralingen noemde ze Exotische Nederlanders.  Een afspiegeling van onze samenleving denk ik.

Wat een talentvolle jonge mensen, mooie stemmen en het stukje toneel wat bij een opera hoort paste ook prima bij ze. Nu dacht ik, als je deze mensen in Amsterdam tegenkomt dan zul je zo op het eerste gezicht niet verwachtten dat ze Opera en Operette zingen. Mooi om te zien hoe ook in deze wereld de tijd toch gewoon door gaat. Natuurlijk zijn er ook nog genoeg klassieke muzikanten die wel een klassieke uitstraling hebben maar er veranderd ook daar veel. Kijk maar eens naar Fuse. Soms denk ik wel eens dat ze vergeten zijn hun hardloop tight uit te trekken. Heerlijk toch. Ik hou wel van deze tijd waar (bijna) alles kan en je niet meer zo gebonden bent aan trends, kleuren en opvattingen over hoe je er uit moet zien.

(Foto’s van internet)

Ps. Wil je meer van mij lezen volg dan mijn blog en/of Facebookpagina.

 

 

Podium Witteman

Gisteravond ook gekeken naar Podium Witteman? Podium Witteman wordt gepresenteerd door Paul Witteman en is sinds begin 2015 pas op de T.V.  Het was gisteren een jubileumavond over de 37 uitzendingen van 2015. Ik begrijp niet waarom, maar wij hebben Podium Witteman nu pas ontdekt. De vorige aflevering over Herman van Veen hebben we gezien en daarvoor hebben we zo af en toe wat fragmenten van zijn uitzendingen meegekregen. Toen ik gisteravond zat te kijken en er diverse hoogtepunten de revue passeerden dacht ik: “wat dom, waarom heb ik vorig jaar het programma niet gevolgd?” Hoofdzakelijk komt er klassieke muziek aan de orde maar ze zoeken ook de grenzen van het klassieke gerne op. Naar mijn mening een zeer interessant programma, als je van klassieke muziek houd tenminste. Paul Witteman wordt wekelijks bijgestaan door pianist Mike Boddé en Floris Kortie, muzikale spin in het web zoals ze hem noemen.

Er zijn mooie optredens langs gekomen maar wat mij het meest trof was het optreden van Maarten Engeltjes. Hij zong het “Erbarme Dich” uit de “Matthäus Passion” van Johan Sebastiaan Bach. Wat een prachtige stem, fantastisch.  Maarten Engeltjes is een Countertenor en dat zijn toch een beetje bijzondere stemmen. De stem zit tussen de dames Alt en de heren Tenor in. Ze worden ook contratenor genoemd. Het is een stemtype dat eigenlijk uit de oude muziek voortkomt. Vroeger werden de rollen van een contourtenor gezongen door castraten. Jongetjes van 10 jaar werden gecastreerd om hun hoge sopraanstem te behouden. Je kunt bedenken dat dit veel meer gevolgen had op het lichaam van de kinderen. Eind negentiende eeuw raakte het dan ook uit de mode om jonge jongens te castreren. Castraten kwamen  heel vroeger ook voor bij een aantal monarchieën.  Maar dat was omdat de vorst bang was dat de kinderen van zijn vrouw(en) niet de kinderen van hem waren. Deze castraten noemde men Eunuch. Als je meer wilt weten wat betreft castraten raad ik je aan bij Wikipedia verder te snuffelen.

Tegenwoordig hebben we geen castraten meer en worden de rollen door Countertenors of contratenoren gezongen. Een countertenor is een tenor die met een kopstem zingt. Nog een bekende countertenor is Sytse Buwalda. Sytse Buwalda zingt al sinds jaar en dag bij Pieter Jan Leusink in zijn koor en orkest. Sytse Buwalda zingt uiteraard niet alleen bij Pieter Jan Leusink. Maar Sytse Buwalda ken ik hoofdzakelijk van de concert uitvoeringen van Pieter Jan Leusink. Volgens mij heb ik daar voor het eerst bewust kennis gemaakt met de stem van een Countertenor. Een prachtige stem die niet veel voorkomt en daarom waarschijnlijk ook zo bijzonder klinkt en ongelooflijk mooi kan zijn. Ik heb al diverse uitvoeringen van de “Matthäus” van Bach gehoord, maar niet ieder koor heeft een Countertenor. Als er dan wel een Countertenor is dan zit je wel naar een heel bijzondere uitvoering van de “Matthäus” te luisteren.

Sytse Buwalda blijft mijn favoriet maar helaas voor hem wordt hij nu één van mijn favorieten. Gisteren heb ik dus Maarten Engeltjes het “Erbarme Dich” horen vertolken. Wat een prachtige stem. Ik zat gebiologeerd te luisteren. Zo mooi. Mag ik zeggen, net een engel. Wat me dan ook weer verbaasd is dat ik zijn naam niet veel eerder tegen ben gekomen. Maarten Engeltjes is nog vrij jong dus ik zal hem zeker nog veel meer van hem horen vanaf nu. Gelukkig is er ook op YouTube genoeg te vinden van hem. Ik heb sterk het gevoel dat ik nog het één en ander in moet halen, wat ik dan ook zeker zal gaan doen.

En als je dan zo zit te kijken en luisteren naar het “Erbarme Dich” dan bekruipt je gelijk het gevoel, ik wil de “Matthäus” weer horen en zien voor de Pasen. Met kerst zijn we ook al naar het “Weihnachtsoratorium” van Bach geweest. Het hoort er gewoon bij. Eigenlijk zijn Kerst en Pasen niet compleet als we  de daarbij behorende muziek van Bach niet gehoord en het liefst ook nog gezien hebben. Eens even rond neuzen of we soms naar een uitvoering kunnen met Maarten Engeltjes. Maar als we weer naar koor en orkest van Pieter Jan Leusink gaan, ook prima. Een echte Countertenor die het “Erbarme Dich” zingt, dat is voor mij toch wel het summum.

Waarschijnlijk zullen we nu Podium Witteman niet meer missen. Misschien wordt het opnemen zodat we het later op de avond kunnen kijken, dat verschilt per week. Maar voor ons een prima afsluiting van het weekend zo’n programma. Ik verheug me alweer op aanstaande zondag. Wel jammer dat het de volgende dag maandag is.

maarten engeltjes
Maarten Engeltjes
Sytse Buwalda
Sytse Buwalda
Paul Witteman
Paul Witteman

(Plaatjes internet)

P.s. Kijk en lees ook mee op mijn Facebookpagina zodat je geen verhaal, foto, haiku of hersenspinsel meer mist. Vind ik leuk!!!